Ở bài viết trước, tụi mình đã cùng nhau giải mã “ba làn sóng di cư” đầy ly kỳ để hình thành nên dòng máu của người Nhật hiện đại. Nhưng quý vị độc giả có bao giờ thắc mắc: Sau khi những làn sóng di cư đó lắng xuống, nhà nước Nhật Bản đầu tiên đã ra đời như thế nào? Và tại sao giữa một thế giới đầy biến động, nơi các triều đại thay đổi liên tục như thay áo, hoàng gia Nhật Bản lại là dòng tộc duy nhất trên hành tinh trị vì suốt hơn 2.000 năm qua mà chưa từng bị lật đổ?
Hôm nay, hãy cùng tôi vén bức màn bí ẩn về những sự thật “ngỡ ngàng” của hoàng gia xứ Phù Tang nhé!
1. Nhà nước đầu tiên ra đời: Giữa huyền thoại và lịch sử
Nếu quý vị hỏi một người Nhật về ngày lập quốc, họ sẽ nói liền là ngày 11 tháng 2. Theo các cuốn cổ thư và truyền thuyết dân gian, đúng ngày này năm 660 TCN, Thiên hoàng Jimmu (Thần Vũ) — người được cho là hậu duệ trực tiếp của Nữ thần Mặt Trời Amaterasu — đã lên ngôi và khai sinh ra nước Nhật.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn của các nhà khảo cổ học hiện đại, câu chuyện có phần thực tế hơn một chút. Nhà nước sơ khai của Nhật Bản thực ra bắt đầu định hình rõ nét trong khoảng thế kỷ thứ 3 tới thế kỷ thứ 4 sau Công nguyên (đây chính là thời kỳ Kofun — làn sóng di cư thứ ba mà tôi đã nói ở bài trước). Lúc này, một chính quyền phong kiến tập quyền mang tên Yamato trỗi dậy ở vùng Kansai ngày nay và chính thức đặt nền móng cho nước Nhật.
2. “Vạn Thế Nhất Hệ” và tấm khiên thần quyền bất khả xâm phạm
Có một cụm từ tiếng Nhật rất nổi tiếng là “Vạn thế nhất hệ” (万世一系), nghĩa là một dòng họ truyền đời mãi mãi. Từ vị vua đầu tiên trong truyền thuyết cho tới vị Thiên hoàng đương nhiệm ngày nay, tất cả đều là người trong cùng một gia đình.
“Khoảng thời gian đó dài như vậy, không lẽ không có ai nổi loạn cướp ngôi sao?” — Chắc chắn quý vị đang tự hỏi như vậy đúng không?
Thực ra là có, nội chiến ở Nhật nổ ra liên miên. Nhưng cái hay của lịch sử Nhật Bản nằm ở chỗ: Họ phân biệt rất rõ giữa “Danh nghĩa tâm linh” và “Quyền lực thực tế”.
-
Thời cổ đại: Thiên hoàng nắm toàn quyền (đỉnh điểm là cuộc Cải cách Taika năm 645).
-
Thời phong kiến: Tầng lớp võ sĩ Samurai nổi lên, đứng đầu là các Shogun (Tướng quân) lập ra Mạc phủ. Họ nắm toàn bộ quân đội, tiền bạc và luật pháp.
Nhưng, các Tướng quân dù mạnh tới đâu cũng chỉ ép Thiên hoàng phong chức cho mình chứ tuyệt đối không bao giờ dám giết vua để cướp ngôi. Tại sao vậy?
Vì trong tâm thức người Nhật cổ, Thiên hoàng không phải người phàm mà là “Thần sống”. Kẻ nào dám đụng vô ngai vàng sẽ bị coi là đại nghịch bất đạo và bị cả thiên hạ quay lưng. Hơn nữa, việc giữ lại Thiên hoàng làm một “tấm khiên chính trị” để danh chính ngôn thuận ra lệnh cho thiên hạ lại có lợi hơn nhiều cho các Shogun.
3. Cuộc lột xác mang tên Minh Trị Duy Tân
Sau hàng trăm năm đứng sau bóng của các Mạc phủ, Hoàng gia Nhật Bản có một cuộc “lội ngược dòng” ngoạn mục trong năm 1868 nhờ cuộc cải cách Minh Trị Duy Tân.
Để bạn dễ hình dung về mặt thời gian, cuộc cải cách này diễn ra sau thời Vua Quang Trung (Nguyễn Huệ) của Việt Nam gần một thế kỷ. Khi Việt Nam đang loay hoay trong thời nhà Nguyễn thì Nhật Bản dưới sự lãnh đạo của Thiên hoàng Minh Trị đã chủ động “mở toạc” cánh cửa đón văn hóa phương Tây.
Nhật Bản thời đó thay đổi chóng mặt: đàn ông cắt tóc ngắn, mặc Âu phục, ăn thịt bò, đường ray xe lửa mọc lên khắp nơi. Nhưng đi kèm với sự giàu mạnh là tư tưởng bành trướng. Chính thời kỳ Minh Trị đã mở đường cho quân đội Nhật đi xâm lược khắp nơi (như chiếm Đài Loan, Triều Tiên), và đỉnh điểm là thế hệ cháu nội của ông — Thiên hoàng Chiêu Hòa — đã đẩy nước Nhật vào vòng xoáy khốc liệt của Thế chiến thứ hai.
4. Số phận của Vương quốc Lưu Cầu và vết bành trướng đầu tiên
Trước khi trở thành thiên đường du lịch Okinawa xinh đẹp như ngày nay, quần đảo này từng là một quốc gia độc lập với tên gọi Vương quốc Lưu Cầu (Ryukyu). Số phận của vương quốc nhỏ bé này chính là minh chứng rõ nhất cho sự chuyển giao quyền lực từ thời phong kiến sang thời Minh Trị của Nhật Bản.
Lưu Cầu thực ra đã rơi vào cảnh “một cổ hai tròng” từ năm 1609 (thời phong kiến Mạc phủ) khi bị một gia tộc Samurai miền Nam Nhật Bản xuống dùng vũ lực chèn ép. Lúc đó, Nhật Bản ép Lưu Cầu vừa phải nộp thuế cho họ, vừa phải tiếp tục giả vờ làm chư hầu của Trung Quốc để làm trạm trung chuyển giao thương bí mật.
Nhưng tới thời Thiên hoàng Minh Trị, chính phủ mới quyết định công khai. Với tư tưởng xây dựng đế quốc hiện đại, vào năm 1879, chính phủ Minh Trị đã chính thức đưa quân đội xuống xóa sổ vương triều Lưu Cầu, ép vị vua cuối cùng thoái vị và sáp nhập hoàn toàn vô bản đồ Nhật Bản với cái tên mới: Tỉnh Okinawa.
(Nếu quý vị muốn tìm hiểu sâu hơn về lịch sử đầy thăng trầm, những nét văn hóa khác biệt và hành trình biến đổi từ một vương quốc độc lập thành tỉnh Okinawa ngày nay, hãy đón đọc bài viết chi tiết của mình tại đây nhé!)
5. Những quy luật đặt tên “độc nhất vô nhị”
Để khép lại câu chuyện, tôi muốn chia sẻ với quý vị hai sự thật cực kỳ thú vị về đời sống của hoàng gia Nhật Bản hiện đại:
Vì sao họ không có họ?
Đúng vậy, Thiên hoàng và các hoàng thân quốc thích hoàn toàn không có họ, chỉ có tên. Bởi vì trong văn hóa Nhật cổ, “Họ” là thứ do vua ban tặng cho bề tôi để phân biệt thứ bậc. Thiên hoàng là người đứng trên đỉnh tháp xã hội, được xem là thần linh nên ngài không cần và cũng không ai có quyền ban họ cho ngài. Nếu một công chúa kết hôn với thường dân, công chúa đó sẽ phải ra khỏi hoàng gia và lúc đó mới lần đầu tiên trong đời… cải theo họ của chồng.
Mật mã từ chữ “hito” và chữ “ko”
Nếu tinh ý nhìn vào tên của các thành viên hoàng gia hiện đại, quý vị sẽ thấy một quy luật bất thành văn nhưng cực kỳ nghiêm ngặt:
-
Các Hoàng tử (Nam giới): Tên luôn kết thúc bằng chữ “hito” (仁 – Nhân). Ví dụ: Thiên hoàng Minh Trị là Mutsuhito, Thiên hoàng Chiêu Hòa là Hirohito, Thiên hoàng đương nhiệm là Naruhito. Chữ “Nhân” này gửi gắm mong muốn vị vua tương lai sẽ trị quốc bằng lòng nhân từ, đức độ.
-
Các Công chúa (Nữ giới): Tên luôn kết thúc bằng chữ “ko” (子 – Tử), đại diện cho sự thanh lịch, quý phái của người phụ nữ quý tộc xưa (như Công chúa Aiko, cựu Công chúa Mako).
Lời kết
Người Nhật có một khả năng cực kỳ đặc biệt: Họ tiếp thu cái mới của thế giới rất nhanh (như cách họ đón nhận văn hóa phương Tây thời Minh Trị), nhưng lại giữ gìn những giá trị cốt lõi truyền thống một cách bền bỉ nhất. Dòng máu hoàng gia không đổi suốt 2.000 năm qua chính là chiếc neo định hình nên bản sắc độc đáo đó của xứ sở mặt trời mọc.
Quý vị độc giả ấn tượng nhất với điều gì về Hoàng gia Nhật Bản? Hãy để lại bình luận bên dưới cho tôi biết nhé!